Ճանաչենք Արագածոտնի մարզի մեծերին - Գրիգոր Ղափանցյան․ հայագիտության և լեզվաբանության մեծանուն երախտավորը
· Աշտարակ
Գրիգոր Ղափանցյանը ծնվել է 1887 թվականի փետրվարի 17-ին Աշտարակում։
Նկարչուհի Արփենիկ Ղափանցյանի հայրն է։
Նա հայ լեզվաբան-հայագետ էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1942), պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943) և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1942). Մահացել է 1957 թվականի մայիսի 3-ին 70 տարեկան հասակում Երևանում։
Նախնական կրթությունը ստացել է Աշտարակի տեղի երկդասյան դպրոցում, իսկ բարձրագույն կրթությունը՝ Պետերբուրգի համալսարանում, որտեղ աշակերտել է Նիկողայոս Մառին. 1913 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի արևելյան ֆակուլտետի հայ-վրաց-պարսկական բաժինը և աշխատանքի անցել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։
1914 թվականին մասնակցել է Անիի՝ Նիկողայոս Մառի կազմակերպած պեղումներին։
Միաժամանակ գրել է «Լեզվաբանական դիսցիպլիններ և լեզու» գիտական գործը. 1921 թվականին հրավիրվել է Երևանի համալսարան և մինչև 1954 թվականը ղեկավարել լեզվաբանության ամբիոնը։
Զբաղվել է գիտամանկավարժական գործունեությամբ նախ՝ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա ԵՊՀ-ում (1921-ից)։ Եղել է ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի վարիչ, ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի տնօրեն (1950-1956)։
1930 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում, 1942 թվականին՝ գիտության վաստակավոր գործչի կոչում, հանդիսանում է ՀԽՍՀ ԳԱ հիմնադիր անդամներից, եղել է նրա հասարակագիտական բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար, ունեցել է պատմաբանասիրական հետաքրքրություններ։
Տիրապետել է խեթերենին, ուրարտերենին, խուրիերենին և պալայերեն լեզուներին ու պարզել է հայերենի և խեթերենի էթնիկական կապը։
Հայերենի ծագման և ցեղակցության վերաբերյալ զարգացրել է այն տեսությունը, թե նրա մեջ առկա է երկու շերտ՝ հնդեվրոպական և տեղական, ընդ որում հիմնականը տեղական շերտն է։
Տեղական ասելով` նա հասկանում էր փոքրասիական և կովկասյան այն լեզվանստվածքը, որ, անվանի հայագետի կարծիքով, խոր արմատներ ունի հայերենում։
Իր մենագրություններում և բազմաթիվ հոդվածներում ուշագրավ դիտողություններ է արել տեսական լեզվաբանության, հայերենի զարգացման պատմության, հայ ժողովրդի կազմավորման ակունքների, նրա հնագույն լեզվաթնիկական առնչությունների վերաբերյալ։
1939 թվականին գրել է «Ընդհանուր լեզվաբանություն» աշխատությունը, որտեղ լեզուն բնութագրել է որպես պատմահասարակական երևույթ։
Նշանավոր աշխատություններն են՝ «Ուրարտուի պատմությունը», «Լեզվական ընդհանուր տարրեր ուրարտական և խեթական լեզուների միջև», «Հին Հայաստանի տեղանունների պատմա-լեզվաբանական նշանակությունը», «Ածանցները և ածանցված բառերը հին Փոքր Ասիայի տեղանուններում»։
Ղափանցյանի վերջին աշխատությունը «Հայոց լեզվի պատմությունն է», որտեղ քննության են առնված հայ ժողովրդի կազմավորման հարցերը, հայոց լեզվի հնդեվրոպական նստվածքը։
1987 թվականից Աշտարակի Գրիգոր Ղափանցյանի անվան № 4 դպրոցում գործում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի մասնաճյուղ հանդիսացող Գրիգոր Ղափանցյանին նվիրված թանգարան։ Ղափանցյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին տեղադրված է Երևանի պետական համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքի նախասրահում։