Բացահայտիր Արագածոտնը - Ագարակ. Գյուղ, որտեղ հանդիպում են հազարամյակների պատմությունն ու ժամանակակից արտադրությունը
Ագարակը գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ մարզկենտրոնից ընդամենը 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Գյուղը փռված է ծովի մակերևույթից մոտ 1100-1350 մետր բարձրության վրա, որտեղով հոսում է Ամբերդ գետը։
Այս գետը սկիզբ է առնում Արագածի լանջերից և, անցնելով Տեղեր, Բյուրական ու Աղձք բնակավայրերով, հասնում է մինչև Ագարակ՝ կենսատու ջուր մատակարարելով շրջակա այգիներին ու դաշտերին։
Պատմականորեն բնակավայրը հայտնի է եղել նաև Ակերակ կամ Ակերան անուններով և հիշատակվում է դեռևս միջնադարից՝ որպես Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի կարևոր բնակավայրերից մեկը։
Գյուղի տարածքում պահպանվել են հին քաղաքային շինությունների հետքեր՝ կառուցված մեծ քարերով, ինչը վկայում է բնակավայրի հազարամյակների պատմության մասին, որին նվիրված 2021 թվականին նկարահանվել է նաև «Ագարակ. հազարամյակների պատմություն» ֆիլմը։
Գյուղի բնակչությունը ձևավորվել է տարբեր ժամանակաշրջաններում. ժամանակակից բնակիչների նախնիների մի մասը 1915-1916 թվականներին այստեղ է գաղթել Վանից, Գավաշից և Բիթլիսից։
Տեղի կլիման մերձարևադարձային է, չոր ցամաքային՝ շոգ ամառներով և չափավոր ցուրտ ձմեռներով (հունվարյան միջին ջերմաստիճանը -4°C է)։
Գյուղը հարուստ է տուֆի և ավազի պաշարներով, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։
Տնտեսական տեսանկյունից Ագարակը հզոր գյուղատնտեսական և արդյունաբերական կենտրոն է։
Գյուղի հողահանդակները ներառում են 159 հա վարելահողեր, շուրջ 5 հա պտղատու և խաղողի այգիներ, ինչպես նաև 46 հա արոտավայրեր։
Բնակիչները մասնագիտացած են խաղողագործության, պտղաբուծության և դաշտավարության մեջ՝ մշակելով հիմնականում բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։
Անասնապահության ոլորտում զարգացած է կաթնամսատու ուղղությունը և թռչնաբուծությունը։
Հատկանշական է, որ հենց այստեղ է գտնվում հանրապետության խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկը՝ «Աշտարակ կաթը», որը մասնագիտացած է կաթնամթերքի և պաղպաղակի արտադրության մեջ։
Գյուղում արտադրվում է նաև հայտնի «Լոռի» տեսակի պանիրը, ինչը Ագարակը դարձնում է տարածաշրջանի սննդի արդյունաբերության կարևորագույն օջախներից մեկը։
Այստեղ մարդիկ առանձնանում են իրենց բաց ու հյուրընկալ բնավորությամբ, բայց միևնույն ժամանակ պահպանում են լեռնային բնակավայրերին բնորոշ լրջությունն ու հավասարակշռվածությունը։
Ագարակցիները հայտնի են որպես հմուտ հողագործներ և այգեգործներ։ Նրանց ջանքերով է, որ կիսաանապատային տափաստանները վերածվել են բերքատու այգիների։
Կոորդինատներ. 40°18'9"N 44°16'44"E
Լուսանկարը` Անդրանիկ Քեշիշյանի