Բացահայտիր Արագածոտնը - Արուճի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի
Արուճի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին Հայաստանի վաղ միջնադարյան հոգևոր և ճարտարապետական ամենանշանավոր ու խոշոր կոթողներից մեկն է։
Այս պատմամշակութային արժեքավոր համալիրը գտնվում է Արագածոտնի մարզի Արուճ գյուղում՝ Արագած լեռան արևմտյան լանջի ստորոտին։
Ըստ պահպանված շինարարական արձանագրության՝ տաճարը կառուցվել է 7-րդ դարի 60-ական թվականներին իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանի կողմից։
Թեև կառույցն այսօր կանգուն է, այն համարվում է կիսավեր, քանի որ ժամանակի ընթացքում խոնարհվել է դրա գմբեթը։
Տաճարն իր չափերով համարվում է վաղ միջնադարյան Հայաստանի ամենամեծ կառույցներից մեկը և աչքի է ընկնում ինքնատիպ հարդարանքով։
Նախկինում եկեղեցու ներսը պատված է եղել բարձրարժեք որմնանկարներով, որոնք պատկերել են Համբարձման տեսարանը։
Այսօր այդ նկարներից պահպանվել են միայն հատվածներ, մասնավորապես՝ ավագ խորանի գմբեթարդում տեսանելի է Քրիստոսի մոտ 7 մետր բարձրությամբ պատկերը, ով ձախ ձեռքում պահում է մագաղաթագալար։
Արուճի համալիրը միայն եկեղեցով չի սահմանափակվում։ 1948-1951 թվականների պեղումների ժամանակ եկեղեցու հարավարևելյան կողմում բացվել է վաղ միջնադարի աշխարհիկ ճարտարապետության մի եզակի հուշարձանախումբ՝ բաղկացած երկու առանձին շենքերից։
Դրանցից մեկն իր սյունազարդ դահլիճով, խոյակներով և հատակագծային լուծումներով մեծ նմանություն ունի Դվինի կաթողիկոսարանին։
Բացի այդ, Արուճի տարածքում պահպանվել են նաև բրոնզեդարյան դամբարաններ, հին ամրոցի մնացորդներ և 13-րդ դարի քարավանատան ավերակները։
Ներկայումս հուշարձանն ունի չգործող կարգավիճակ, սակայն ներառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում որպես պետական պահպանության տակ գտնվող բացառիկ օբյեկտ։
Կոորդինատներն են 40°17′21″N 44°04′50″E