Բացահայտիր Արագածոտնը-Դաշտադեմի ամրոց (Քաղենի)
Դաշտադեմի ամրոցը, որը հայտնի է նաև որպես Քաղենիի ամրոց, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում պահպանված ամենահզոր և ամբողջական պաշտպանական համալիրներից մեկն է։
Այս ռազմավարական կետը պատմականորեն կարևոր նշանակություն է ունեցել, քանի որ այն վերահսկել է Անիից դեպի Դվին տանող առևտրային ճանապարհի անվտանգությունը։
Ամրոցի հիմնական միջնաբերդը կառուցված է տեղական դեղնավուն և սև սրբատաշ տուֆից։
Դրա հիմքում ընկած է 12-րդ դարի կառույցը, որի հարավարևմտյան աշտարակին պահպանված արաբերեն արձանագրությունը վկայում է, որ այն հիմնադրվել է 1174 թվականին Սուլթան իբն Մահմուդ իբն Շավուր Շադդադյանի կողմից։
Այնուամենայնիվ, հնագիտական ուսումնասիրությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ ամրոցը կառուցվել է ավելի հին՝ հավանաբար Կամսարականների ժամանակաշրջանի (7-րդ դար) հիմքերի վրա։
Դղյակն ինքնին բաղկացած է միջնաբերդից և շրջապարիսպից, որոնց միջև ստեղծված ներքին բակում տեղակայված են եղել պալատական միանավ եկեղեցին, ստորգետնյա ջրամբարները և տնտեսական նշանակության շինությունները։
Համալիրի ճարտարապետական առանձնահատկություններից է միջնաբերդի թաղակապ ծածկը և տանիքի կենտրոնում բացված երեք լուսահորերը, որոնք ապահովել են ներքին տարածության լուսավորությունը։
Կառույցի ներսում պահպանվել է նաև գաղտնուղի, որն արտակարգ իրավիճակներում կապ է հաստատել արտաքին աշխարհի հետ։
13-րդ դարում, երբ տարածքն անցել է Զաքարյան իշխաններին, ամրոցը ենթարկվել է վերակառուցումների, ինչի մասին վկայում է Աղբուղա Զաքարյանի 1307 թվականի արձանագրությունը։
Ամրոցի արտաքին հզոր պարիսպը, որն այսօր տեսանելի է, կառուցվել է շատ ավելի ուշ՝ 19-րդ դարի սկզբին՝ Երևանի սարդարի օրոք։
Այս պարիսպը համալրված է բազմանիստ և կիսակլոր աշտարակներով, որոնք ամրոցին տալիս են ինքնատիպ և ահեղ տեսք։
Ամրոցից մոտ 3 կմ հյուսիս գտնվում են 12-րդ դարի Թալինի քարավանատան ավերակները, իսկ հարավային կողմում տարածվում է միջնադարյան գյուղատեղին՝ իր բնակելի համալիրներով, գերեզմանոցով և խաչքարերով։
Այսօր Դաշտադեմի ամրոցը Հայաստանի ամենաահետաքրքրաշարժ պատմամշակութային հուշարձաններից մեկն է, որտեղ շարունակվում են վերականգնողական և հնագիտական աշխատանքները։
Այն գտնվում է Արագածոտնի մարզի Դաշտադեմ գյուղի հարավային եզրին՝ ծովի մակերևույթից մոտ 1450 մետր բարձրության վրա։
Կոորդինատներ
40.3389° N, 43.9122° E