Բացահայտիր Արագածոտնը-Եղիպատրուշի Սուրբ Աստվածածին վանական համալիր
Եղիպատրուշի Սուրբ Աստվածածին վանական համալիրը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության խորհրդավոր կոթողներից է։
Այս հոյակերտ համալիրը կառուցվել է 13-րդ դարի առաջին տասնամյակներին՝ Վաչուտյան իշխանական տոհմի հովանավորությամբ, որոնք հայտնի էին իրենց շինարարական լայնածավալ գործունեությամբ Արագածոտնում և դրանից դուրս:
Համալիրի ճարտարապետական հորինվածքը բաղկացած է գլխավոր Կաթողիկե եկեղեցուց, նրան արևմուտքից կից ընդարձակ գավիթից և հարակից պատմական շինություններից:
Եկեղեցին արտաքուստ ուղղանկյուն է, սակայն ներքուստ ունի խաչաձև հատակագիծ՝ չորս անկյուններում տեղադրված երկհարկանի ավանդատներով, որոնցից արևելյանները պսակված են կիսաշրջանաձև խորաններով:
Գմբեթը հենված է որմնասյուներից բարձրացող կամարների վրա, իսկ նրա սրածայր վեղարը տեսանելի է հեռվից՝ հաղորդելով կառույցին վեհաշուք տեսք:
Այս վանքի ամենաբնորոշ և հազվագյուտ առանձնահատկությունը, որն այն դասում է բացառիկ հուշարձանների շարքին, գավիթի և եկեղեցու միացման անկյուններում՝ տանիքի վրա կառուցված երկու փոքրիկ մատուռ-եկեղեցիներն են:
Նմանատիպ լուծում Հայաստանում հանդիպում է միայն Տեղերի վանքում, ինչը վկայում է նույն վարպետների կամ ճարտարապետական դպրոցի մասնակցության մասին:
Այս վերնահարկի աղոթատեղիները հավանաբար ծառայել են որպես իշխանական ընտանիքի անդամների համար առանձնացված սրահներ:
Եկեղեցու ներսում պահպանված որմնանկարների հետքերը փաստում են, որ տաճարը ժամանակին եղել է շքեղորեն զարդարված, ինչը հատուկ էր 13-րդ դարի կարևորագույն հոգևոր կենտրոններին:
Թեև շինարարական ամբողջական արձանագրությունները ժամանակի ընթացքում քայքայվել են, հատկապես մուտքի բարավորի հատվածում, սակայն հարավային պատի քարերին պահպանված հատվածական գրությունները թույլ են տալիս մասնագետներին հստակեցնել կառուցման ժամանակաշրջանը:
Համալիրի շուրջը տարածվում է միջնադարյան գերեզմանոցը, որտեղ պահպանվել են բազմաթիվ նրբաքանդակ խաչքարեր և արձանագրված տապանաքարեր, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում տեղի բնակչության և պատմական անցուդարձերի մասին:
Տեղակայումը`ՀՀ, Արագածոտնի մարզ, Եղիպատրուշ գյուղի հյուսիսարևմտյան եզր
Կոորդինատներ՝ 40.5401, 44.3824