Բացահայտիր Արագածոտնը-Արագածոտնի մարզ․ Հայաստանի բարձունքների և բազմազանության մարզը
Արագածոտնի մարզը Հայաստանի Հանրապետության առանցքային վարչատարածքային միավորներից է, որը պաշտոնապես կազմավորվել է 1995 թվականի ապրիլի 12-ին։
Այն զբաղեցնում է 2,753 կմ² մակերես, ինչը ՀՀ մարզերի շարքում դասում է նրան միջին դիրքերում, իսկ բնակչության թիվը կազմում է շուրջ 141 հազար մարդ՝ այս ցուցանիշով գերազանցելով միայն Վայոց Ձորի և Տավուշի մարզերին։
Մարզի վարչական կենտրոնը պատմական Աշտարակ քաղաքն է։
Վարչականորեն մարզը ներառում է նախկին Աշտարակի, Ապարանի, Արագածի և Թալինի շրջանները՝ ընդգրկելով 3 քաղաքային և 111 գյուղական համայնքներ, որոնք սփռված են 118 բնակավայրերում։
Մարզի աշխարհագրական դիրքը բացառիկ է և ռազմավարական․ այն գտնվում է մայրաքաղաք Երևանի և հանրապետության ամենաբարձր կետի՝ Արագած լեռնագագաթի միջև։
Տարածքը հարավում ձուլվում է Արարատյան դաշտին, իսկ արևմուտքում ձգվում մինչև Թուրքիայի հետ պետական սահմանը։
Ռելիեֆը խիստ կտրտված է և բազմազան, որտեղ բացարձակ բարձրությունները տատանվում են 950 մետրից մինչև 4090 մետր։
Այս բարձունքների շնորհիվ մարզում առկա են Հայաստանին բնորոշ գրեթե բոլոր վերընթաց լանդշաֆտային գոտիները։
Լեռնային բարձրադիր գոտում է գտնվում գեղատեսիլ Քարի լիճը, իսկ ջրային համակարգում իր բնույթով առանձնանում է Մաստարայի սելավային գետակը, որը հաճախակի վարարումներով երբեմն վնասներ է հասցնում ցանքատարածություններին։
Կլիմայական պայմանները մարզում նույնպես ենթարկվում են բարձրաչափական օրինաչափությանը։
Եթե ստորոտում՝ Արարատյան դաշտին հարող հատվածներում, ամռան ամենատաք ամսվա միջին ջերմաստիճանը չի իջնում +24°C-ից, ապա բարձրլեռնային գոտում այն չի բարձրանում +6°C-ից, իսկ Արագածի գագաթամերձ հատվածներում նույնիսկ օգոստոսին կարելի է հանդիպել հավերժական ձնաբծերի։
Մարզի տարածքի մեծ մասը ծածկված է լեռնային սևահողերով և տափաստանային բուսականությամբ, իսկ ավելի բարձր շերտերում տարածվում են մերձալպյան և ալպյան մարգագետինները։
Որոշակի հատվածներում հանդիպում են նաև կաղնու ոչ ընդարձակ անտառակներ։
Տնտեսական տեսանկյունից Արագածոտնը հենվում է արդյունաբերության և գյուղատնտեսության համակցման վրա։
Արդյունաբերությունը մասնագիտացված է սննդամթերքի, ըմպելիքների և թանկարժեք իրերի արտադրության մեջ, ինչպես նաև շինանյութերի հանքավայրերի շահագործման ուղղությամբ։
Մարզը հարուստ է հրաբխային ծագման օգտակար հանածոներով՝ բազմագույն տուֆերով, բազալտով, պեռլիտով և հրաբխային խարամով, որոնց առատությունը պայմանավորված է Արագած լեռան հրաբխային անցյալով։
Գյուղատնտեսությունը բազմաճյուղ է․ նախալեռնային տաք գոտիներում զարգացած է բուսաբուծությունը՝ հացահատիկի, կարտոֆիլի և այգեգործության տեսքով, իսկ բարձրադիր գոտիներում՝ անասնապահությունը։
Տրանսպորտային հաղորդակցության տեսանկյունից մարզը կենսական նշանակություն ունի ողջ երկրի համար։
Նրա տարածքով են անցնում հանրապետական նշանակության երեք խոշոր ավտոխճուղիներ, որոնք Երևանը կապում են Գյումրիի, Սպիտակի և Վրաստանի սահմանի հետ։ Մասնավորապես, Երևան—Աշտարակ—Թալին—Գյումրի, Երևան—Աշտարակ—Սպիտակ և Երևան—Արմավիր—Քարակերտ—Գյումրի ճանապարհները ապահովում են մարզի ակտիվ ներգրավվածությունը երկրի տնտեսական ու զբոսաշրջային կյանքում։